از دلار بالای ۲۱۰ هزار تومان و وعده تزریق ۲ میلیارد دلار تا افت کمسابقه صادرات نفت، تحریمهای بانکی تازه و ریسک دوباره هرمز
در روزهایی که بازار با سرعت زیادی حرکت میکند، خطر اصلی برای مدیر فقط «اتفاق بد» نیست؛ تصمیمی است که براساس یک عدد یا یک خبر لحظهای گرفته میشود و چند ساعت بعد دیگر با واقعیت سازگار نیست. سهشنبه نمونه خوبی از چنین فضایی بود. نرخ دلار در بازار آزاد به رکوردهای تازه رسید، اما همزمان بانک مرکزی اعلام کرد آمادگی دارد برای آرامکردن بازار تا دو میلیارد دلار ارز عرضه کند. از سوی دیگر، دادههای تازه از کاهش شدید صادرات نفت ایران حکایت دارد و واشنگتن نیز از احتمال اعمال تحریمهای بانکی جدید همین هفته سخن گفته است.
برای مدیر بنگاه، این اخبار یک نسخه واحد ندارند. پاسخ منطقی نه خرید هیجانی است، نه توقف تصمیمگیری؛ بلکه باید مشخص شود هر تحول دقیقاً کدام بخش کسبوکار را تحت تأثیر قرار میدهد.
۱. دلار بالای ۲۱۰ هزار تومان و بانک مرکزی با دست پر؛ قیمتگذاری را از «نرخ لحظهای» جدا کنید
در معاملات سهشنبه، گزارشهایی از رسیدن دلار آزاد به محدوده ۲۱۳ هزار تومان منتشر شد؛ ایرانوایر نرخ ۲۱۳ هزار و ۷۷۰ تومان را گزارش کرده است. همزمان عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، اعلام کرد بانک مرکزی در صورت نیاز آمادگی دارد تا دو میلیارد دلار برای کنترل نوسان بازار عرضه کند.
برای مدیر، کنار هم قرار دادن این دو خبر مهمتر از هرکدام به تنهایی است.
از یک طرف هزینه جایگزینی کالا و مواد اولیه افزایش یافته و نادیده گرفتن آن میتواند حاشیه سود واقعی شرکت را از بین ببرد. از طرف دیگر، وقتی بازارساز صریحاً از ظرفیت مداخله صحبت میکند، قیمتگذاری براساس بالاترین نرخ لحظهای بازار نیز میتواند شرکت را وارد یک چرخه نادرست کند: قیمت را در اوج افزایش میدهید، بازار عقب مینشیند و محصول شما ناگهان نسبت به رقبا گران میشود.
بنابراین مسئله امروز این نیست که دلار فردا بالا میرود یا پایین.
مسئله این است که شرکت برای هر سطح ارز چه قاعدهای دارد.
اگر فروشنده تجهیزات، مواد اولیه، قطعات، کالای دیجیتال یا هر محصول ارزبَر هستید، سه نرخ داخلی تعریف کنید: نرخ پایه، نرخ هشدار و نرخ بحران. سپس از قبل تعیین کنید عبور از هر سطح چه تغییری ایجاد خواهد کرد؛ مثلاً کوتاه شدن اعتبار پیشفاکتور، تغییر درصد پیشپرداخت، کاهش فروش اعتباری یا بازنگری قیمت.
این روش باعث میشود هر نوسان بازار تبدیل به جلسه اضطراری مدیریت نشود.
تصمیم پیشنهادی امروز
برای ده کالای اصلی شرکت، به جای یک حاشیه سود، دو حاشیه سود محاسبه کنید: حاشیه سود براساس قیمت تاریخی موجودی و حاشیه سود براساس هزینه جایگزینی امروز.
اگر عدد دوم به محدوده خطر رسیده، قیمت یا شرایط فروش باید اصلاح شود.
اما تغییرات را براساس قاعده انجام دهید، نه براساس آخرین کانال تلگرامی که باز کردهاید.
مدیر نباید دلار را پیشبینی کند؛ باید واکنش شرکت به دلار را از قبل طراحی کند.
۲. صادرات نفت به حدود یکهشتم سطح اسفند رسیده؛ مسئله بنگاه «دلار فردا» نیست، دسترسی به ارز در ماههای بعد است
گزارش تازه رویترز تصویر مهمی از صادرات نفت ایران ارائه میدهد. براساس داده شرکتهای رهگیری نفتکش، صادرات نفت و میعانات ایران در ماه اوت به حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز رسیده؛ در حالی که این رقم در ماه مارس حدود دو میلیون بشکه در روز بوده است. رویترز میگوید ایران نزدیک به هفت هفته نتوانسته حجم معناداری از نفت خام را از مسیر هرمز به مشتری اصلی خود، چین، ارسال کند.
برای یک مدیر تولیدی، شاید این خبر در نگاه اول دور از کسبوکارش به نظر برسد. شرکت او نفت صادر نمیکند و حتی ممکن است هیچ معامله خارجی مستقیمی نداشته باشد.
اما درآمد نفت یکی از کانالهای مهم ورود ارز به اقتصاد است. اگر فشار بر این کانال ادامه پیدا کند، اثر آن میتواند با تأخیر در تأمین ارز، نرخ ارز، قیمت مواد اولیه، رفتار تأمینکنندگان و در نهایت نیاز بنگاه به سرمایه در گردش ظاهر شود.
اشتباه مدیریتی در چنین فضایی خرید هیجانی چند ماه مواد اولیه نیست. این کار میتواند نقدینگی را قفل کند و اگر تقاضای بازار افت کند، شرکت را با انبار پر و حساب بانکی خالی باقی بگذارد.
راه منطقیتر، بررسی مدت پوشش موجودی است.
اگر امروز ۹۰ روز مواد اولیه دارید اما فروش شما در حال کاهش است، شاید خرید بیشتر منطقی نباشد. اگر فقط ۱۵ روز موجودی دارید و تأمین مجدد ۶۰ روز زمان میبرد، خطر دیگری دارید.
تصمیم پیشنهادی امروز
برای اقلام حیاتی شرکت این چهار عدد را کنار هم بگذارید:
موجودی فعلی، مصرف هفتگی، زمان واقعی تأمین مجدد و میزان نقدینگی لازم برای سفارش بعد.
هدف این است که بدانید اگر فرآیند تأمین ارز یا واردات طولانیتر شد، چند روز زمان برای واکنش دارید.
در دوره نااطمینانی، موجودی نه باید حداقلی باشد و نه حداکثری؛ باید متناسب با زمان واقعی تأمین و توان نقدی شرکت باشد.
۳. احتمال تحریم بانکی تازه همین هفته؛ مشتری خوب بدون مسیر پرداخت خوب کافی نیست
وزیر خزانهداری آمریکا روز سهشنبه اعلام کرد واشنگتن احتمالاً همین هفته یک تحریم بانکی تازه علیه ایران اعلام خواهد کرد و ممکن است هفته بعد نیز اقدام مشابهی انجام شود. او گفته است آمریکا در این زمینه با متحدان خود در حال رایزنی است.
برای صادرکننده یا واردکننده، اهمیت این خبر از جنس دیگری است.
در شرایط معمول شرکتها ریسک تجاری مشتری را بررسی میکنند: آیا خوشحساب است؟ توان مالی دارد؟ سابقه همکاریاش چیست؟
اما در شرایط محدودیت بانکی یک ریسک دیگر ایجاد میشود:
آیا حتی مشتری خوشحساب میتواند پول را منتقل کند؟
ممکن است مشتری شما در عراق، چین، ترکیه یا کشور دیگری هیچ مشکلی نداشته باشد، اما بانکی که عملیات پرداخت را انجام میدهد سیاست خود را تغییر دهد. در نتیجه مشکل از مشتری نیست؛ مشکل از «ریل پرداخت» است.
شرکتی که این دو را با یکدیگر اشتباه بگیرد ممکن است فروش خوبی ثبت کند اما مطالباتش روزبهروز بزرگتر شود.
تصمیم پیشنهادی امروز
مطالبات خارجی شرکت را براساس مشتری دستهبندی نکنید؛ یک طبقهبندی دوم براساس مسیر بانکی و پرداخت ایجاد کنید.
ببینید چه درصدی از دریافتها به یک بانک، یک کشور یا یک واسطه مالی وابستهاند.
اگر تعداد مشتری زیاد است اما همه پول از یک مسیر میآید، تنوع واقعی ندارید.
برای معاملات جدید نیز پیش از افزایش فروش اعتباری بررسی کنید که اگر مسیر فعلی پرداخت محدود شد، چه گزینه قانونی و قابلاتکایی وجود دارد.
در چنین دورهای، «فروش ثبتشده» شاخص کافی نیست.
فروش زمانی کامل شده که پول آن نیز قابل وصول باشد.
۴. دو نفتکش دیگر در هرمز هدف قرار گرفتند؛ هنوز وقت کاهش حاشیه ایمنی لجستیک نیست
دو نفتکش بسیار بزرگ حامل نفت عربستان روز دوشنبه هنگام خروج از تنگه هرمز هدف پرتابههای ناشناس قرار گرفتند. طبق گزارش رویترز، هر دو کشتی حدود دو میلیون بشکه نفت حمل میکردند و خدمه آنها سالم ماندند، اما این حوادث بار دیگر ریسک مسیر دریایی منطقه را افزایش داده است. در پی تشدید تنشها، نفت برنت نیز به حدود ۹۲ دلار در هر بشکه رسید.
برای بنگاه ایرانی، پیام این خبر صرفاً درباره قیمت نفت نیست.
هر افزایش ریسک در حمل دریایی میتواند روی بیمه، کرایه، زمان انتظار، برنامه حرکت کشتی و willingness شرکتهای حمل برای پذیرش محموله اثر بگذارد. حتی شرکتی که کالا را از چین یا هند میخرد ممکن است در نهایت با تأخیر یا افزایش هزینهای مواجه شود که منشأ آن در مسیرهای منطقهای است.
یکی از اشتباهات مدیریت موجودی این است که Safety Stock براساس شرایط عادی سال گذشته تعیین شده باشد، در حالی که Lead Time امروز متفاوت شده است.
اگر کالا قبلاً در ۳۰ روز به انبار میرسید و اکنون ۵۰ روز زمان میبرد، همان حداقل موجودی قبلی دیگر حداقل امن نیست.
تصمیم پیشنهادی امروز
برای اقلام وارداتی، زمان حمل درجشده در قرارداد را کنار بگذارید و میانگین واقعی سه محموله آخر را محاسبه کنید.
بعد نقطه سفارش را براساس همان عدد اصلاح کنید.
همزمان از فورواردر یا شرکت حمل سه عدد بگیرید: زمان فعلی، هزینه بیمه و تعداد مسیرهای جایگزین.
تا زمانی که این شاخصها برای چند هفته ثبات پیدا نکردهاند، کاهش موجودی اطمینان صرفاً برای آزاد کردن نقدینگی میتواند تصمیم پرریسکی باشد.
جمعبندی تصمیم امروز
چهارشنبه روز پیشبینی نیست؛ روز تنظیم قواعد است.
برای ارز، محدودههای واکنش تعریف کنید. برای مواد اولیه، مدت پوشش موجودی را با زمان واقعی تأمین مقایسه کنید. برای تجارت خارجی، ریسک مسیر پرداخت را مستقل از اعتبار مشتری بسنجید. و برای حملونقل، فرض نکنید باز بودن یک مسیر به معنی عادی بودن آن است.
در محیط بیثبات، شرکت موفق الزاماً شرکتی نیست که دقیقتر حدس میزند چه اتفاقی خواهد افتاد.
مزیت واقعی این است که اگر یکی از چند سناریوی محتمل رخ داد، مدیر از قبل بداند چه کاری باید انجام دهد.
این همان فلسفه «تصمیم امروز» است:
خبر را به قاعده تصمیم تبدیل کنید، نه به واکنش هیجانی.