همسایه شمالی ایران امروز یک بسته سرمایهگذاری بزرگ را رونمایی کرد که فقط درباره نفت و گاز نیست؛ انرژی، ترانزیت، دیتاسنتر و هوش مصنوعی همزمان در حال تبدیلشدن به اجزای یک استراتژی منطقهای هستند.
رویترز گزارش داده آذربایجان در یک مجمع سرمایهگذاری در باکو توافقهایی به ارزش بالقوه بیش از ۱۰ میلیارد دلار امضا کرده است. SOCAR، توتالانرژیز و XRG امارات تصمیم نهایی سرمایهگذاری برای توسعه کامل میدان گاز و میعانات Absheron را گرفتهاند؛ مرحله دوم این پروژه قرار است طی سه تا چهار سال حدود ۵ میلیارد مترمکعب به تولید گاز سالانه کشور اضافه کند.
آذربایجان سال گذشته حدود ۲۵ میلیارد مترمکعب گاز صادر کرده که تقریباً نیمی از آن به اتحادیه اروپا رفته است. افزایش بیشتر صادرات البته به توسعه ظرفیت خطوط لوله نیاز دارد. همزمان SOCAR و ExxonMobil نیز برای اکتشاف منابع هیدروکربنی در حوضه Middle Kura قرارداد جدیدی امضا کردهاند.
اما برای ایران شاید بخش ترانزیتی خبر حتی مهمتر باشد. مقامهای آذربایجان انتظار دارند حجم کالای ترانزیتی این کشور در سال جاری به ۱۶ میلیون تن برسد و هدفگذاری کردهاند این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۲۵ میلیون تن یا بیشتر برسد. دولت همچنین اعلام کرده با شرکتهای بینالمللی برای سرمایهگذاری در دیتاسنتر و AI مذاکره میکند.
معنای این روند برای ایران روشن است: در منطقهای که ایران نیز میتواند پل ترانزیتی میان خلیج فارس، آسیای مرکزی، قفقاز و روسیه باشد، کشورهای همسایه بهسرعت در حال جذب سرمایه، افزایش ظرفیت و ترکیب انرژی با لجستیک و فناوری هستند.
این خبر الزاماً تهدید نیست. افزایش فعالیت اقتصادی در قفقاز میتواند فرصت همکاری، ترانزیت، خدمات، تجارت مرزی و پروژههای مشترک ایجاد کند. اما اگر سرعت توسعه مسیرهای رقیب بیشتر باشد، بخشی از باری که بالقوه میتوانست از ایران عبور کند ممکن است به کریدورهای دیگر منتقل شود.
اقدام امروز: شرکتهای لجستیک، حملونقل، انرژی و صادرات منطقهای باید مسیرهای ایران، آذربایجان و کریدورهای جایگزین را از نظر زمان، هزینه، ظرفیت و خدمات مقایسه کنند. مزیت جغرافیایی بدون مزیت عملیاتی بهتنهایی کافی نیست.