هنرِ «زمانسنجیِ کلام» در اقتصادِ پرالتهاب؛ ضرورتِ مدیریت ارتباطات و افکار عمومی در بازار
در اقتصاد سیاسیِ بحران، شکاف میان «واقعیتِ میدان» و «روایتِ رسمی» گاه ویرانتر از خودِ تنگناهای مادی عمل میکند. زمانی که یک جامعه زیر فشار همزمان تحریم، ناترازیها، فرسایش قدرت خرید و التهاب تورمی قرار میگیرد، کالای کمیابِ نخست، پیش از آنکه ارز، نهاده یا سوخت باشد، «اطمینانِ شناختی» و «ثباتِ انتظارات» است. در چنین شرایطی، هر سخن نسنجیده، اظهارنظر شتابزده یا انتشار اخبار متناقض از تریبونهای گوناگون، نه صرفاً یک خطای ارتباطی ساده، بلکه یک شوک روانی واقعی به بازار است؛ شوکی که میتواند هزینهای چند برابرِ یک بحران عینی بر دوش تولیدکننده و مصرفکننده بگذارد و به خوراکِ آماده برای بهرهبرداری رسانههای معاند و جریانهای تخریبی تبدیل شود.
تجربه نیم قرن پس از پیروزی انقلاب اسلامی نشان داده است که ملت ایران در بزنگاههای دشوار، بارها در «موقعیتشناسی» و درک مقتضیات زمان، از بسیاری از تصمیمگیران و مدیران جلوتر حرکت کرده و با تابآوری اجتماعی، از گردنههای سخت عبور داده است. آنچه امروز جامعه را سرپا نگه داشته، نه بیتفاوتی نسبت به دشواریهای معیشتی، بلکه هوشمندی جمعی و امید به عبور عقلانی از چالشهاست. جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به سخنان امیدبخشِ واقعبینانه، روحیه بالای اجرایی، ذکاوت و تیزهوشی مدیریتی نیاز دارد؛ سخنانی که بهجای القای یأس یا سادهسازیِ مسئله، نشان دهد فرمانِ تدبیر در دست نیروهای آگاه و مسئولیتپذیر است. در همین بستر، میتوان الگوهای حرفهایِ اطلاعرسانی را نیز دید؛ چنانکه در حوزه سیاست خارجی، سخنگویی داریم که مواضع، دیدگاهها و دقت نظرش در بیان مواضع کشور به سان «موشکهای نقطهزن» عمل میکند و توانسته است هم در داخل و هم بهویژه در افکار عمومی خارج از کشور، تحسین بسیاری را برانگیزد؛ الگویی که نشان میدهد کلام سنجیده و منسجم تا چه اندازه میتواند اثرگذار باشد.
از منظر اقتصاد رفتاری و مدیریت کلان، ریشه اصلی بسیاری از نوسانات هیجانی در بازارهای حساس، به «عدم تقارن اطلاعات» و «تعدد صداهای متعارض» بازمیگردد. وقتی درباره موضوعات حیاتیِ معیشت روزمره مردم—از جمله بنزین، نان، کالابرگ الکترونیک و سایر حاملهای انرژی—در یک بازه کوتاه، اظهارنظرهای پراکنده، گاه تأییدکننده و گاه نافی یکدیگر مطرح میشود، افکار عمومی دچار سرگردانی و بیاعتمادی میگردد. در چنین فضایی، مصرفکننده برای صیانت از قدرت خرید خود به رفتارهای احتیاطی و پیشدستانه روی میآورد و فعال اقتصادی نیز افق برنامهریزی خود را کوتاه میکند؛ نتیجهای که به شکلگیری تقاضای کاذب، التهاب قیمتی و اخلال در تنظیم بازار میانجامد.
در ارزیابی عملکرد اجرایی این حوزهها، نمیتوان چشم بر این واقعیت بست که بخشی از مباحث مطرحشده پیرامون سوخت، نان و حمایتهای معیشتی، نه تنها به آرامش روانی بازار کمک نکرده، بلکه گاه شائبه ناهماهنگی و ناپختگی ارتباطی را تقویت کرده است. در چنین شرایط حساسی، لازم است مسئولان اجرایی منسوبان و برخی افراد غیرمسئول یا ناهماهنگ را از اظهارنظر در حوزههای حساس کشور منع کنند؛ چرا که در این وضعیت، هر سخن نسنجیده هزینههای سنگینی را متوجه کشور خواهد کرد و در نظام توزیع و اعتماد عمومی، «آبی که از جوی برود»، گاه با صرف هزینههای سنگین نیز به همان مسیر پیشین بازنمیگردد؛ زیرا اعتماد ازدسترفته و انتظار تورمیِ شکلگرفته، در کوتاهمدت به سادگی ترمیم نمیشود.
در عین حال، دقت در «اولویتبندی واقعی مسائل اقتصادی» ضرورتی انکارناپذیر است. در شرایطی که اقتصاد کشور با چالشهای ساختاری و اولویتهای راهبردی جدی روبهروست، تقلیل مسئله به توصیههای خرد و حاشیهای—همچون تمرکز صرف بر جزئیات روزمرهِ خاموش یا روشن کردن یک چراغ یا نحوه پوشش در گرما و سرما—هرچند در شرایط عادی میتواند ذیل فرهنگ مصرف و بهرهوری خانگی قابل طرح باشد، اما در وضعیت کنونی نباید جایگزین پرداختن به علل ریشهای بحران و اقدامات عینی و ملموس شود. مردم انتظار دارند مدیران، اولویتهای اجرایی را دقیق بشناسند، ریشههای ساختاری ناترازیها را صادقانه و فنی واکاوی کنند و برای رفع آنها گامهای سنجیده و قابل راستیآزمایی بردارند.
این دقیقاً همان نقطهای است که از آن باید عبرت گرفت؛ «فَاعْتَبِرُوا یَا أُولِی الْأَبْصَارِ». عبرت گرفتن در مدیریت اقتصادی به معنای تکرار شعارهای کلی نیست، بلکه به معنای بازطراحی سازوکار اطلاعرسانی و ارتباطات راهبردی است. پرسش اساسی امروز این است که آیا زمان آن نرسیده است که در هر حوزه تخصصی و اجرایی، «اتاق فکرِ مدیریت افکار عمومی و تنظیم ارتباطات» شکل بگیرد؟ اتاق فکری که پیش از اعلام هر تصمیم یا سیاست جدید، پیامدهای روانی، رفتاری و بازاری آن را بر اقشار و گروههای مختلف هدف بسنجد، زمانبندیِ دقیقِ انتقال پیام را تعیین کند و سخنگوی واحد و متعهد به خطمشیِ رسمی را در جایگاه پاسخگویی قرار دهد.
مدیریت هوشمندانه بازار، تنها در بخشنامهها، قیمتگذاریها یا ابزارهای کنترلی خلاصه نمیشود؛ بخش مهمی از این مدیریت در «کیفیتِ گفتوگو با مردم» رقم میخورد. شفافیتِ همراه با تدبیر، پرهیز از گمانهزنیهای غیرمسئولانه، احترام به فهم و شعور اقتصادی جامعه و ایجاد همافزایی میان تصمیمگیران اقتصادی و رسانههای مسئول، میتواند سپر روانی جامعه را در برابر تلاطمهای بیرونی و درونی تقویت کند.
اگر مدیران اجرایی بتوانند میان «صراحتِ مسئولانه»، «زمانسنجیِ دقیقِ اطلاعرسانی» و «اقدامِ مؤثر در اولویتهای اصلی» توازن برقرار کنند، هم از هزینههای پنهان و سنگینِ سخن نامناسب جلوگیری خواهد شد و هم سرمایه اجتماعیِ ارزشمندی که ملت ایران در طول نیم قرن گذشته در آزمونهای گوناگون از خود نشان داده است، به موتور محرکِ ثبات و گذر هوشمندانه از دشواریها تبدیل خواهد گردید.

نظرات کاربران
در حال حاضر امکان ثبت دیدگاه در این بخش فعال نیست.