از دلار ۲۲۱ هزار تومانی و فشار بر درآمد ارزی تا هرمز، افت قدرت خرید و افزایش هزینه انرژی
شروع هفته زمانی برای پیشبینی دقیق آینده نیست؛ زمان این است که مدیر بداند کدام متغیرها اگر بدتر شوند، زودتر از بقیه به فروش، نقدینگی، تأمین و عملیات شرکت ضربه میزنند.
در «ریسکسنج فرصت امروز» هر ریسک با دو معیار از یک تا پنج امتیاز میگیرد: احتمال وقوع و شدت اثر. حاصل ضرب این دو عدد Risk Score را میسازد. این امتیازها ارزیابی تحریریهای هستند، نه پیشبینی قطعی؛ هر بنگاه باید متناسب با صنعت و ساختار خودش وزنها را تغییر دهد.
ریسک اول: ارز و جهش نیاز به سرمایه در گردش
احتمال: ۵ از ۵
شدت اثر: ۵ از ۵
Risk Score: 25/25 | قرمز
آخرین نرخ ثبتشده دلار آزاد در شبکه طلا و ارز برای ۱۲ شهریور حدود ۲۲۱ هزار و ۶۰ تومان است. مهمتر از خود عدد، سرعت حرکت آن است: دلار در یک هفته حدود ۱۰.۲ درصد و در یک ماه حدود ۱۴.۶ درصد افزایش نشان میدهد.
برای مدیر بنگاه، این فقط مسئله قیمت نیست. اگر شرکتی ماه گذشته برای خرید مواد اولیه به ۱۰ میلیارد تومان نقدینگی نیاز داشت و همان سبد امروز ۱۰ یا ۱۵ درصد گرانتر شده باشد، برای انجام همان حجم تولید باید سرمایه بیشتری در گردش داشته باشد. ممکن است شرکت همچنان روی کاغذ سودده باشد، اما پول کافی برای سفارش بعدی نداشته باشد.
بزرگترین خطر زمانی ایجاد میشود که فروش با قیمت تاریخی انجام شود، ولی خرید بعدی با هزینه جایگزینی جدید صورت بگیرد. در این حالت بخشی از چیزی که مدیر «سود» تصور میکند، در واقع سرمایه شرکت است که آرامآرام مصرف میشود.
اقدام این هفته: برای ۲۰ درصد محصولاتی که بیشترین فروش را میسازند، حاشیه سود را با قیمت خرید مجدد امروز محاسبه کنید و نیاز سرمایه در گردش ۳۰ روز آینده را دوباره بسنجید.
ریسک دوم: افت قدرت خرید و کوچک شدن بازار واقعی
احتمال: ۵ از ۵
شدت اثر: ۵ از ۵
Risk Score: 25/25 | قرمز
گزارش تازه رویترز از شدت گرفتن فشار اقتصادی بر ایران حکایت دارد. در این گزارش تورم نزدیک به ۷۰ درصد، افزایش شدید هزینه کالاهای ضروری و فشار بیشتر بر درآمد خانوارها از مهمترین نشانههای شرایط فعلی عنوان شده است.
این متغیر برای بسیاری از کسبوکارها حتی از دلار خطرناکتر است. شرکت میتواند بخشی از افزایش هزینه را با افزایش قیمت جبران کند، اما اگر مشتری توان پرداخت قیمت تازه را نداشته باشد، افزایش قیمت ممکن است به کاهش حجم فروش منجر شود.
نشانههای این ریسک معمولاً قبل از افت شدید فروش ظاهر میشوند: متوسط مبلغ فاکتور پایین میآید، مشتری به محصول ارزانتر مهاجرت میکند، فاصله میان دو خرید افزایش مییابد و فروش محصولات قابلتعویق زودتر از کالاهای ضروری افت میکند.
اقدام این هفته: سه شاخص را با سه ماه قبل مقایسه کنید: متوسط مبلغ فاکتور، فاصله میان خرید مشتری و سهم محصولات اقتصادی از فروش. اگر هر سه در جهت کاهش قدرت خرید حرکت کردهاند، منتظر افت بیشتر بازار نمانید؛ معماری محصول و قیمت باید تغییر کند.
ریسک سوم: تحریم بانکی و مسیر دریافت و پرداخت
احتمال: ۵ از ۵
شدت اثر: ۵ از ۵
Risk Score: 25/25 | قرمز
وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرده فشارهای ثانویه علیه ایران قرار است بهصورت مستمر ادامه پیدا کند و تمرکز مهمی نیز روی نهادهای مالی و کانالهای بانکی وجود دارد. مقامهای آمریکایی از احتمال تحریمهای بانکی جدید و ادامه اقدامات هفتگی سخن گفتهاند.
برای صادرکننده، خطر فقط از دست دادن مشتری نیست. ممکن است مشتری کاملاً خوشحساب باشد اما مسیر قانونی پرداخت او محدود شود. همین مسئله برای واردکننده نیز وجود دارد: تأمینکننده ممکن است حاضر به فروش باشد اما بانک، بیمهگر یا واسطه مالی معامله را نپذیرد.
بسیاری از شرکتها تنوع مشتری دارند، اما تنوع ریل مالی ندارند. ممکن است ده مشتری خارجی داشته باشند ولی همه دریافتها در نهایت از یک مسیر عبور کند؛ در این صورت تنوع ظاهری است.
اقدام این هفته: مطالبات و پرداختهای خارجی را یک بار براساس بانک، کشور و مسیر قانونی پرداخت طبقهبندی کنید. هر مسیری که سهم بزرگی از جریان مالی خارجی شرکت دارد و جایگزین ندارد، باید بهعنوان Single Point of Failure وارد داشبورد مدیریت شود.
ریسک چهارم: هرمز و زمان تأمین
احتمال: ۴ از ۵
شدت اثر: ۵ از ۵
Risk Score: 20/25 | قرمز
دادههای کپلر نشان میدهد روز پنجشنبه فقط چهار کشتی کالایی از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ در حالی که میانگین ۱۰ روزه ۱۵ فروند بوده است. قبل از جنگ نیز حدود ۱۲۵ کشتی تجاری در روز از این مسیر عبور میکردند.
برای بنگاه، این یعنی زمان تحویل گذشته دیگر الزاماً مبنای مناسبی برای برنامهریزی امروز نیست. اگر ماده اولیه قبلاً در ۳۰ روز میرسید ولی حالا ۴۵ یا ۶۰ روز طول میکشد، حداقل موجودی و نقطه سفارش نیز باید تغییر کند.
کاهش موجودی در چنین شرایطی ممکن است روی کاغذ سرمایه در گردش را آزاد کند، اما اگر به توقف تولید منجر شود، هزینه واقعی بسیار بیشتر خواهد بود.
اقدام این هفته: برای ۱۰ قلم حیاتی، Lead Time واقعی سه محموله اخیر را بهجای زمان مندرج در قرارداد محاسبه کنید و نقطه سفارش را با عدد جدید تنظیم کنید.
ریسک پنجم: انرژی و موج دوم افزایش هزینه
احتمال: ۴ از ۵
شدت اثر: ۴ از ۵
Risk Score: 16/25 | نارنجی
قیمت نفت در هفتهای که گذشت تحت تأثیر تشدید تنشهای ایران و آمریکا رشد قابلتوجهی داشت. نفت برنت حدود ۶.۶ درصد و نفت آمریکا حدود ۸.۸ درصد در یک هفته افزایش یافته و قیمت گازوئیل آمریکا نیز به رکورد تازه رسیده است.
برای شرکت ایرانی، اثر این اتفاق فقط در پمپ بنزین دیده نمیشود. انرژی گرانتر میتواند با فاصله زمانی روی کرایه حمل، بیمه، مواد پتروشیمی، پلاستیک، مواد شیمیایی، هزینه تولید و قیمت کالاهای وارداتی اثر بگذارد.
شرکتی که قرارداد سهماهه با قیمت ثابت میبندد اما ورودیهایش شناور هستند، عملاً ریسک هزینه را از مشتری به خودش منتقل کرده است.
اقدام این هفته: قراردادهایی را که بیش از ۲۰ درصد بهای تمامشده آنها به حمل، انرژی یا مواد اولیه انرژیبر وابسته است جدا کنید. مشخص کنید در چه سطحی از افزایش هزینه، بند تعدیل قیمت باید فعال شود.
نقشه ریسک هفته
25/25 — ارز و سرمایه در گردش | قرمز
25/25 — قدرت خرید و تقاضا | قرمز
25/25 — تحریم بانکی و پرداخت | قرمز
20/25 — هرمز و زنجیره تأمین | قرمز
16/25 — انرژی و هزینه حمل | نارنجی
مدیر این هفته چه کار کند؟
اگر فقط سه اقدام از این گزارش بردارید، اول پیشبینی نقدینگی ۱۳ هفته آینده را بهروزرسانی کنید؛ دوم اقلام و مسیرهایی را که جایگزین ندارند مشخص کنید و سوم فروش را نه فقط با میزان درآمد، بلکه با سرعت وصول پول و امکان جایگزینی موجودی بسنجید.
در محیط پرریسک، مهمترین وظیفه مدیر فقط حفظ سود نیست. ابتدا باید مطمئن شود شرکت پول، موجودی و گزینه کافی برای ادامه فعالیت دارد.
ریسک زمانی خطرناک میشود که قبل از دیده شدن در صورت مالی، هیچکس آن را روی میز مدیریت ندیده باشد.