ممکن است ماهانه درآمد بالایی داشته باشید، خانه و خودرو خوبی در اختیار داشته باشید و حتی کسبوکاری با فروش قابل توجه اداره کنید، اما هنوز پاسخ دقیق این سؤال را ندانید: «من واقعاً چقدر ثروت دارم؟»
بسیاری از افراد وضعیت مالی خود را با درآمد ماهانه، ارزش خانه، موجودی حساب بانکی یا حتی سبک زندگیشان میسنجند. در حالی که هیچکدام از این اعداد به تنهایی نشان نمیدهند وضعیت مالی واقعی یک فرد چگونه است.
کسی ممکن است ماهانه ۳۰۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد اما تقریباً به همان اندازه هزینه کند، وامهای سنگین داشته باشد و دارایی مالی قابل توجهی نیز تشکیل نداده باشد. فرد دیگری شاید ماهانه فقط ۱۰۰ میلیون تومان درآمد داشته باشد، اما بخش بزرگی از درآمدش را طی سالها به داراییهای مولد تبدیل کرده باشد.
از نظر مالی، احتمالاً نفر دوم ثروتمندتر است.
به همین دلیل نخستین ایستگاه «مسیر ثروت» نه خرید طلاست، نه انتخاب سهام و نه پیدا کردن سرمایهگذاری پربازده. ابتدا باید صورت وضعیت مالی شخصی خودمان را بسازیم.
عدد خالص ثروت چیست؟
سادهترین شاخص برای شروع، «خالص ثروت» یا Net Worth است.
فرمول آن پیچیده نیست:
خالص ثروت = مجموع داراییها - مجموع بدهیها
اگر ارزش تمام داراییهای شما ۱۰ میلیارد تومان باشد و در مقابل ۳ میلیارد تومان بدهی داشته باشید، خالص ثروتتان ۷ میلیارد تومان است.
اما اهمیت این عدد در خود محاسبه نیست. اهمیت آن در این است که برای اولین بار یک تصویر یکپارچه از وضعیت مالیتان ایجاد میکند.
حقوق ماهانه میگوید چقدر درآمد دارید.
موجودی بانک میگوید چقدر پول نقد دارید.
ارزش خانه میگوید یک دارایی شما چقدر میارزد.
اما خالص ثروت میگوید:
بعد از کنار گذاشتن تمام بدهیها، واقعاً چه چیزی برای شما باقی میماند؟
این همان عددی است که باید طی سالها بهتدریج رشد کند.
قدم اول؛ همه داراییها را روی میز بگذارید
برای محاسبه ثروت، ابتدا باید فهرست داراییهای خود را تهیه کنید. این کار را بدون اغراق و با قیمت واقعبینانه انجام دهید.
داراییها میتوانند شامل این موارد باشند:
| دارایی | ارزش تقریبی |
|---|---|
| وجه نقد و حساب بانکی | ... |
| سپرده بانکی | ... |
| طلا و سکه | ... |
| ارز | ... |
| سهام و صندوق سرمایهگذاری | ... |
| ملک مسکونی | ... |
| ملک سرمایهگذاری | ... |
| خودرو | ... |
| سهم شما از کسبوکار | ... |
| مطالبات قابل وصول | ... |
| سایر داراییهای قابل فروش | ... |
| جمع داراییها | ... |
دو نکته در این محاسبه اهمیت زیادی دارد.
اول اینکه قیمت خرید دارایی اهمیت ندارد. اگر خودرویی را سه میلیارد تومان خریدهاید اما امروز فقط ۲.۵ میلیارد تومان خریدار دارد، در محاسبه ثروت باید همان ۲.۵ میلیارد تومان ثبت شود.
دوم اینکه ارزش دارایی باید تا حد امکان با قیمت قابل فروش واقعی محاسبه شود؛ نه عددی که دوست داریم دارایی ما ارزش داشته باشد.
قدم دوم؛ بدهیها را بدون تعارف بنویسید
این بخش معمولاً ناخوشایندتر است.
تمام بدهیها را ثبت کنید:
| بدهی | مانده بدهی |
|---|---|
| وام مسکن | ... |
| وام خودرو | ... |
| وام بانکی دیگر | ... |
| بدهی کارت یا اعتبار | ... |
| چکهای پرداختنی شخصی | ... |
| بدهی به دوستان و بستگان | ... |
| بدهی مالیاتی شخصی | ... |
| سایر تعهدات قطعی | ... |
| جمع بدهیها | ... |
حالا عدد دوم را از اولی کم کنید.
اگر مجموع داراییها ۱۵ میلیارد تومان و مجموع بدهیها چهار میلیارد تومان باشد:
خالص ثروت = ۱۱ میلیارد تومان
این عدد، نقطه شروع مسیر شماست.
نه خوب است و نه بد؛ فقط واقعیت امروز است.
اما یک عدد به تنهایی کافی نیست
اینجا جایی است که تحلیل «مسیر ثروت» از یک ماشینحساب ساده فراتر میرود.
فرض کنید دو نفر هرکدام ۱۰ میلیارد تومان خالص ثروت دارند.
دارایی نفر اول:
۸ میلیارد تومان خانه
۱.۵ میلیارد خودرو
۵۰۰ میلیون تومان نقد
دارایی نفر دوم:
۳ میلیارد تومان خانه
۱ میلیارد تومان نقد
۲ میلیارد صندوق و سهام
۲ میلیارد ملک اجارهای
۲ میلیارد سرمایه در کسبوکارهای مختلف
روی کاغذ هر دو تقریباً ثروت یکسانی دارند.
اما وضعیت مالی آنها یکسان نیست.
نفر اول تقریباً تمام ثروتش در داراییهایی متمرکز شده که برای مصرف خودش هستند و جریان درآمد مستقلی ایجاد نمیکنند.
نفر دوم بخشی از ثروتش را به داراییهای مولد اختصاص داده است.
بنابراین بعد از محاسبه خالص ثروت باید سؤال دوم را بپرسیم:
ثروت من از چه چیزی ساخته شده است؟
سه سبد ثروت خود را جدا کنید
برای اینکه تصویر دقیقتری داشته باشید، تمام داراییها را در سه دسته قرار دهید.
دارایی نقدشونده
پول نقد، سپرده، برخی صندوقها، سهام قابل معامله، طلا و داراییهایی که نسبتاً سریع قابلیت تبدیل به پول دارند.
اینها «فضای مانور مالی» شما هستند.
دارایی مولد
داراییهایی که انتظار دارید برای شما درآمد یا بازده ایجاد کنند.
برای مثال:
ملک اجارهای،
سهام و صندوق سرمایهگذاری،
بخشی از یک کسبوکار سودده،
اوراق،
یا سرمایهگذاریهای مولد دیگر.
این گروه موتور رشد ثروت است.
دارایی مصرفی
خانه محل سکونت، خودرو شخصی و سایر داراییهایی که بیشتر برای استفاده خودتان هستند.
اینها نیز بخشی از ثروتاند؛ اما تفاوت مهمی دارند.
یک خانه ۲۰ میلیارد تومانی ممکن است شما را روی کاغذ ثروتمند نشان دهد، اما تا زمانی که در آن زندگی میکنید، هزینههای ماهانهتان را پرداخت نمیکند.
همین موضوع درباره خودرو بسیار پررنگتر است.
داشتن خودروی گران الزاماً به معنی داشتن ثروت مولد بالا نیست.
عدد مهم بعدی؛ چند درصد ثروت شما مولد است؟
حالا این محاسبه را انجام دهید:
درصد دارایی مولد = ارزش داراییهای مولد ÷ کل داراییها × ۱۰۰
فرض کنیم ۱۰ میلیارد تومان دارایی دارید و فقط یک میلیارد تومان آن در داراییهای مولد قرار گرفته است.
یعنی تنها ۱۰ درصد داراییهای شما برای تولید درآمد و بازده طراحی شدهاند.
هدف «مسیر ثروت» این نیست که یک درصد ثابت و یکسان برای همه تعیین کند. شرایط یک فرد ۲۸ ساله با فرد ۶۰ ساله، صاحب کسبوکار با کارمند و فرد دارای خانه با مستأجر کاملاً متفاوت است.
اما خود این عدد یک سؤال بسیار ارزشمند ایجاد میکند:
آیا داراییهای من فقط ارزش دارند، یا برای من کار هم میکنند؟
یک خطر مهم برای صاحبان کسبوکار
مخاطبان «فرصت امروز» باید یک محاسبه دیگر هم انجام دهند.
اگر صاحب کسبوکار هستید، چه درصدی از کل ثروت شما داخل همان کسبوکار قرار دارد؟
برای مثال فرض کنید خالص ثروت شما ۲۰ میلیارد تومان است و ارزش سهم شما از شرکتتان حدود ۱۶ میلیارد تومان.
یعنی:
۸۰ درصد ثروت شما در همان جایی قرار دارد که درآمد ماهانهتان هم از آن میآید.
این وضعیت ممکن است در دوران رشد کسبوکار بسیار جذاب باشد، اما یک تمرکز ریسک جدی ایجاد میکند.
اگر شرکت آسیب ببیند، ممکن است همزمان دو اتفاق رخ دهد:
درآمد شما کاهش پیدا کند و ارزش بخش اصلی داراییتان نیز افت کند.
بنابراین یکی از موضوعاتی که در شمارههای آینده «مسیر ثروت» جداگانه بررسی خواهیم کرد این است:
شرکتتان ثروتمند است، اما خودتان چطور؟
ثروت ظاهری و ثروت واقعی
فرض کنید مدیری این داراییها را دارد:
خانه: ۱۵ میلیارد تومان
خودرو: پنج میلیارد تومان
نقد و سرمایهگذاری: یک میلیارد تومان
و دو میلیارد تومان نیز بدهی دارد.
خالص ثروت او ۱۹ میلیارد تومان است.
عدد بدی نیست.
اما ۲۰ میلیارد تومان از ۲۱ میلیارد تومان دارایی او در خانه و خودرو قرار گرفته است. فقط یک میلیارد تومان دارایی مالی دارد.
حالا فرض کنید درآمد او برای شش ماه متوقف شود.
خانه را احتمالاً نمیخواهد بفروشد. فروش خودرو نیز شاید زمانبر و همراه با کاهش استاندارد زندگی باشد.
بنابراین با وجود خالص ثروت بالا، تابآوری نقدی او پایین است.
این همان دلیل دیگری است که نباید ثروت را فقط با یک عدد سنجید.
آزمون دوم؛ چند ماه بدون درآمد دوام میآورید؟
هزینه ضروری ماهانه خانواده را محاسبه کنید.
اجاره یا هزینه مسکن، خوراک، بیمه، اقساط، آموزش ضروری، درمان، حملونقل و سایر هزینههایی که در صورت قطع درآمد همچنان باید پرداخت شوند.
فرض کنید هزینه ضروری خانواده ماهانه ۸۰ میلیون تومان است و ۴۸۰ میلیون تومان نقدینگی واقعاً قابل استفاده دارید.
۴۸۰ ÷ ۸۰ = ۶
یعنی:
شش ماه تابآوری مالی
این عدد در شماره بعدی «مسیر ثروت» با جزئیات بیشتری بررسی خواهد شد، اما همین امروز آن را کنار خالص ثروت خود یادداشت کنید.
ممکن است فردی ۲۰ میلیارد تومان ثروت داشته باشد اما فقط دو ماه بدون درآمد دوام بیاورد.
و فرد دیگری با خالص ثروت پنج میلیارد تومان، یک سال حاشیه امنیت داشته باشد.
ثروت فقط اندازه دارایی نیست.
ساختار دارایی هم مهم است.
آیا خودرو را باید جزو ثروت حساب کنیم؟
بله.
اگر قابل فروش است و ارزش اقتصادی دارد، دارایی محسوب میشود.
اما در تحلیل ثروت باید آن را در دسته دارایی مصرفی قرار دهیم.
همین موضوع درباره خانه محل زندگی نیز صدق میکند. خانه دارایی است، اما تا زمانی که در آن زندگی میکنید معمولاً جریان درآمدی مستقیمی ایجاد نمیکند.
این تفکیک باعث میشود یک اشتباه رایج کمتر شود:
اینکه فرد افزایش قیمت خانه و خودرو را با «پیشرفت مالی واقعی» اشتباه بگیرد.
اگر تمام داراییهای شما بهدلیل تورم دو برابر شوند اما درآمد، نقدینگی و توان سرمایهگذاریتان تغییری نکند، روی کاغذ ثروتمندتر شدهاید؛ اما الزاماً قدرت مالیتان به همان اندازه افزایش نیافته است.
درآمد زیاد مساوی ثروت زیاد نیست
این شاید مهمترین اصل شماره اول «مسیر ثروت» باشد.
درآمد جریان است؛ ثروت موجودی است.
درآمد میگوید در یک دوره چقدر پول وارد زندگی شما شده است.
ثروت میگوید از تمام درآمدهای سالهای گذشته، امروز چه چیزی باقی مانده است.
اگر فردی طی ۱۰ سال مجموعاً ۳۰ میلیارد تومان درآمد داشته و امروز دو میلیارد تومان خالص ثروت دارد، بخش بزرگی از درآمد گذشته به مصرف تبدیل شده است.
در مقابل ممکن است فردی درآمد بسیار کمتری داشته باشد اما بخش معناداری از آن را به دارایی تبدیل کرده باشد.
ثروتسازی از همین تبدیل آغاز میشود:
درآمد → مازاد نقدی → دارایی مولد → بازده → دارایی بیشتر
تا زمانی که این چرخه شکل نگیرد، افزایش درآمد ممکن است فقط سطح مصرف را بالا ببرد.
برگه ۱۵ دقیقهای مسیر ثروت
امروز فقط ۱۵ دقیقه وقت بگذارید و این پنج عدد را پیدا کنید:
۱. مجموع داراییهای من: ........ تومان
۲. مجموع بدهیهای من: ........ تومان
۳. خالص ثروت من: ........ تومان
۴. داراییهای مولد من: ........ تومان
۵. چند ماه بدون درآمد دوام میآورم؟ ........ ماه
همین پنج عدد تصویر مالی شما را بسیار واضحتر از درآمد ماهانه یا ارزش خودرو نشان میدهند.
و یک عدد دیگر نیز در پایین صفحه بنویسید:
خالص ثروت من در یک سال آینده باید به ........ تومان برسد.
هدف نباید الزاماً رؤیایی باشد.
اگر امروز خالص ثروت شما پنج میلیارد تومان است، شاید هدف ۶ میلیارد تومان منطقی باشد. مهمتر از بزرگی هدف این است که بتوانید یک سال بعد بررسی کنید:
آیا عدد حرکت کرده است؟
هر سه ماه یک بار این عکس را تکرار کنید
صورت وضعیت مالی شخصی چیزی نیست که هر روز بررسی شود.
حتی تغییر روزانه قیمت طلا، ارز یا بورس نباید شما را وادار کند مرتب ارزش خالص ثروتتان را محاسبه کنید.
برای بیشتر افراد، یک بار در هر سه ماه کافی است.
مثلاً:
ابتدای شهریور
ابتدای آذر
ابتدای اسفند
ابتدای خرداد
هر بار همان جدول را بهروزرسانی کنید.
بعد از یک سال دیگر فقط یک عدد ندارید؛ یک روند دارید.
و روند از خود عدد مهمتر است.
اگر درآمدتان ۳۰ درصد افزایش پیدا کرده اما خالص ثروت فقط پنج درصد رشد کرده است، باید بفهمید فاصله کجا رفته است.
اگر ثروت رشد کرده اما دارایی نقدشونده کاهش شدیدی داشته، باید ساختار دارایی را بررسی کنید.
اگر بدهی با سرعت زیادی در حال رشد است، زنگ هشدار دیگری دارید.
هدف این است که مدیریت مالی شخصی از مجموعهای تصمیم پراکنده به یک سیستم تبدیل شود.
حکم مسیر ثروت
اولین قدم برای ثروتمند شدن انتخاب بهترین سرمایهگذاری نیست.
اولین قدم این است که بدانید دقیقاً کجا ایستادهاید.
تا زمانی که خالص ثروت، ترکیب دارایی، بدهی و میزان تابآوری مالی خود را نمیدانید، درباره خرید طلا، ملک، سهام یا هر سرمایهگذاری دیگری در واقع فقط درباره ابزار صحبت میکنید؛ نه درباره برنامه.
امروز هیچ چیزی نخرید.
هیچ سرمایهگذاری تازهای هم لازم نیست انجام دهید.
فقط یک صفحه باز کنید و صورت وضعیت مالی خود را بنویسید.
اگر عددی که به دست میآید شما را خوشحال کرد، نقطه شروع خوبی دارید.
اگر ناراحتتان کرد، حتی بهتر؛ چون از امروز چیزی را میدانید که تا دیروز نمیدانستید.
و ساخت ثروت دقیقاً از همینجا شروع میشود:
اندازه بگیر، تصمیم بگیر، تکرار کن.