نحوه ایجاد ارتباط پیام های تبلیغی با مخاطبان یا مستقیم است یا غیرمستقیم. به گزارش هورموند، در تبلیغات مستقیم، پیام ها به صورت صریح، علنی و بی واسطه انتشار می یابند و در تبلیغات غیرمستقیم انتشار پیام ها به صورت غیرصریح، پنهان، اشاره ای و مرموز است.
تبلیغات مستقیم
در تبلیغات مستقیم، پیام دهنده پیام خود را هرچند بارنگ و لعاب و بوق و کرنا همراه کرده باشد، اما صریح و بی پروا به مخاطبان خود ابلاغ می کند. در این روش شنوندگان و بینندگان متن یا تصویری را به عنوان پیام و اطلاعیه تبلیغی دریافت می کنند و پیام دهندگان نیز در مقام مبلغ قرار دارند و شناخته می شوند.
برای نمونه در یک آگهی بازرگانی رادیویی، شنوندگان، متن آگهی را به عنوان پیام تبلیغاتی گوش می کنند و می دانند که صاحبان و مدیران یک بنگاه تجاری برای معرفی وفروش کالای خود و به دست آوردن سود با کمک آژانس تبلیغاتی مبادرت به صدور و پخش آگهی مشخص کرده اند. مهم ترین فایده تبلیغات مستقیم برای گیرندگان پیام آن است که آنها از تبلیغی بودن پیام آگاه هستند و ازاین جهت در معرض غافل گیری قرار نمی گیرند و در پذیرش ذهنی یا رد آن آزاد هستند.
از ویژگی های تبلیغات مستقیم گسترده بودن میدان عمل برای تبلیغ گران است. در این روش، بیشتر ابزارها و وسایل تبلیغی را می توان به کار گرفت. بااینکه در طراحی و برنامه ریزی تبلیغات مستقیم در مقایسه با روش غیرمستقیم، تأمل، تدبر و نازک بینی کمتری صرف می شود ولی تأثیرگذاری آن سریع تر اما سطحی تر است.
تبلیغات غیرمستقیم
این نوع تبلیغات نمود و ظهور آشکاری ندارد. در شیوه غیرمستقیم اهداف تبلیغی پیام های منتشرشده، پنهان و نامحسوس است. درجه غیرمستقیم بودن برنامه های تبلیغات غیرمستقیم متفاوت است و به خواست و تمایل طرف ذی نفع و مقدار مهارتی که در طراحی آن به کار می رود، بستگی دارد. در تنظیم طرح ها و برنامه های تبلیغات غیرمستقیم به سادگی نمی توان از همه امکانات در دسترس بهره گرفت و آماده سازی آنها زیرکی، هوشمندی، اطلاعات و تجربه زیادی را می طلبد و عوامل، شرایط و اوضاع و احوال مختلف در کسب موفقیت یا عکس آن دخالت دارند.
بعضی از پیام های تبلیغات غیرمستقیم بسیار مؤثر و نافذ هستند اما بسیاری دیگر نه تنها موفقیتی کسب نمی کنند که برعکس اذهان را خسته و کسل کرده و موجب انزجار مخاطبان می شوند. بعضی دیگر نیز با بی تفاوتی و بی اعتنایی افکار عمومی روبه رو می شوند.
از ویژگی های تبلیغ غیرمستقیم این است که پیام های آن از کانال های نامریی و پنهان یا غیرمنتظره عبور داده می شوند و معمولا مخاطبان ناگهانی و به طور غافلگیرانه آنها را دریافت می کنند و در حقیقت به آنها تحمیل می شود. در تبلیغات غیرمستقیم لزوماً از اشکال و قانونمندی های مشخص و مکرر پیروی و استفاده نمی شود، بلکه در ساخت وساز آنها بیشتر از فرصت های پیش آمده و موقعیت های جدید و حوادث پیش بینی نشده سود برده می شود.
این تبلیغات نمود و ظهور علنی و صریح نداشته و با این شیوه اهداف تبلیغی پیام ها غیرمستقیم، پنهان و غیر محسوس منتشر و صادر می شود. برای تنظیم طرح و برنامه های آن نمی توان از همه امکانات استفاده کرد و نیازمند آماده سازی، زیرکی و هوشمندی و اطلاعات و تجربه زیاد بوده و عوامل و شرایط و احوال مختلف را می طلبد و ویژگی های آن عبارتند از:
1- پیام ها از کانال های نامرئی، پنهان یا غیرمنتظره عبور داده می شوند.
۲- معمولا مخاطبان بارها به طور غافلگیرانه آنها را دریافت می کنند و درواقع به آنها تحمیل می شود.
۳- از روش و قاعده منظم و مشخصی پیروی نمی کند بلکه در ساخت وساز آن بیشتر از فرصت های پیش آمده و حوادث پیش بینی نشده سود برده می شود.
تبلیغات نامرئی، در احساس خودآگاه تأثیر ندارد اما ممکن است بر احساس ناخودآگاه تأثیر بگذارد. به ویژه که این نوع آگهی را می توان به دفعات و به طور نا آشکار در رسانه های صوتی و تصویری و اینترنت قرارداد. علاوه بر این، گزارش های پراکنده ای وجود دارد که بیان می کند می توان ترکیبی از شگردهای تبلیغاتی نامرئی و نگاره سازی و روان شناسی در رسانه های چاپی نیز استفاده کرد و تصاویری رسم نمود که احساس ناخودآگاه انسان را متأثر کند.
نخستین چیزی که در تبلیغات زیر حسی تحت تأثیر قرار می گیرد، ادراک ناخودآگاه افراد است. تأثیرگذاری ادراک ناخودآگاه، فرآیندی برنامه ریزی شده به وسیله متخصصان علوم ارتباطات است. افراد مختلف در واکنش نسبت به اطلاعات دریافتی، مطابق با دستورالعمل تعیین شده رفتار می کنند، بدون اینکه از دستورالعمل مربوطه اطلاع داشته باشند. اگرچه برخی ادعا می کنند تبلیغات ناخودآگاه نامؤثر است یا فقط یک شایعه است، اما مستندات به دست آمده از استفاده شدن این روش ها در رسانه های گروهی، نشان می دهد که سازندگان آن کاملا به قدرت آن ایمان دارند.
نمونه هایی از تبلیغات غیرمستقیم
در حاشیه برگزاری مراسمی خاص، مؤسسه دیگری که با آن مراسم و موضوع مرتبط نیست، صرفا با در اختیار قرار دادن سالن برای یک شب از اثرات سودمند روانی تبلیغی بهره مند می شود.
به کارگیری و نمایش محصولات و تولیدات خود در فیلم های سینمایی در حال کار مانند تبلیغ خودروی آئودی در فیلم سینمایی.
آثار هنری و ادبیات، فیلم، نقاشی، کاریکاتور، شعر و رمان نیز ابزارهایی مناسب و متداول برای رساندن و فرستادن پیام های غیرمستقیم اعتراضی و افشاگرایانه تبلیغی در زمینه مسائل سیاسی و اجتماعی در جوامع بسته هستند.