صف طولانی پرداختهای ارزی، هزینه سفارش و نقدینگی بنگاههای واردکننده را افزایش میدهد
هزار واردکننده در صف ارز؛ هزینه پنهان تأمین کالای اساسی
وقتی دولت از یک شرکت واردکننده میخواهد کالای اساسی را با اعتبار خودش تأمین کند و بعداً هزینه ارزی آن را بپردازد، عملاً بخشی از وظیفه تأمین مالی عمومی را به ترازنامه بخش خصوصی منتقل میکند. این سازوکار تا زمانی قابل تحمل است که موعد پرداخت روشن باشد. اما اگر طلب ارزی ماهها در وضعیت نامعلوم بماند، شرکت دیگر صرفاً فروشنده یا واردکننده نیست؛ به بستانکاری تبدیل میشود که باید هم هزینه تأمین کالا و هم هزینه انتظار برای دریافت پول را تحمل کند. نتیجه میتواند در قیمتگذاری، کیفیت تأمین، اعتبار خارجی و نهایتاً استمرار ورود کالاهای ضروری ظاهر شود.
به گزارش فرصت امروز، تشکلهای واردکننده کالاهای اساسی در نامهای که یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ منتشر شد، از تأخیر در تسویه مطالبات ارزی حدود هزار شرکت اعتراض کردند. طبق ادعای نامه، برخی مطالبات مربوط به دورهای طولانی است و تسویه آنها تا حدود ۲۰ ماه به تعویق افتاده است. همزمان اظهارات سخنگوی دولت درباره اولویتبندی پرداخت مطالبات منتشر شد. اعداد و اتهامات درجشده در نامه موضع تشکلهاست و برای تعیین رقم نهایی بدهی، وضعیت هر پرونده و مسئولیت دستگاهها به حسابرسی و پاسخ رسمی نیاز است. بااینحال اصل مسئله برای بنگاه روشن است: طلبی که تاریخ وصول معتبر ندارد، نمیتواند با همان ارزش اسمی در برنامه خرید آینده قرار بگیرد.
چرا تأخیر ارزی به زنجیره کالا ضربه میزند؟
واردات کالاهای اساسی یک تراکنش ساده میان دو طرف نیست. تأمینکننده خارجی ممکن است پیشپرداخت بخواهد، بانک داخلی در ازای تسهیلات وثیقه مطالبه کند، شرکت حمل هزینه خود را در موعد معین وصول کند و واردکننده نیز برای سفارش بعدی به اعتبار فروشنده نیاز داشته باشد. وقتی وجه مربوط به سفارش قبلی دیر تسویه میشود، هر حلقه برای معامله بعدی ضمانت سنگینتر یا پرداخت نقدی بیشتر میخواهد. این تغییر در شرایط معامله حتی پیش از کاهش فیزیکی واردات، هزینه تأمین را بالا میبرد.
مشکل دوم، عدم تطابق ارز و ریال است. واردکننده ممکن است کالایی را با قیمتگذاری و سازوکار ارزی مشخص تحویل داده باشد، اما برای تأمین مالی عملیات، بدهی ریالی یا تعهد ارزی دیگری داشته باشد. اختلاف زمان ثبت طلب و زمان وصول آن باید مطابق قرارداد و مقررات بررسی شود؛ نمیتوان بهطور خودکار فرض کرد تمام زیان ناشی از تغییر نرخ ارز قابل جبران است. مدیر مالی باید پرونده هر محموله را با اسناد تخصیص، تأیید ورود کالا، تعهد پرداخت و هزینه تأمین مالی جداگانه نگه دارد.
مشکل سوم از اعتبار تجاری بیرونی میآید. تأمینکننده خارجی معمولاً جزئیات اختلاف دو دستگاه اجرایی در ایران را نمیپذیرد؛ او تنها میبیند که طرف ایرانی نمیتواند طبق برنامه سفارش بعدی را تأمین مالی کند. نتیجه ممکن است کوتاهشدن مهلت اعتبار، کاهش سقف فروش نسیه و الزام به پیشپرداخت باشد. بازسازی این اعتماد حتی بعد از تسویه بدهی زمان میبرد.
اثر بر بازار؛ نه کمبود قطعی، نه بیخطری
از نامه صنفی نمیتوان نتیجه گرفت که بهزودی تمام کالاهای اساسی نایاب میشوند. موجودی انبارها، ذخایر راهبردی، تولید داخل، مسیرهای دیگر واردات و اقدامات جبرانی دولت بر عرضه اثر دارند. در مقابل، نادیدهگرفتن فشار مالی شرکتها نیز منطقی نیست؛ تأمینکنندهای که مدت طولانی با مطالبات وصولنشده روبهروست، ممکن است سفارش جدید را کوچک کند یا بازار دیگری انتخاب کند. بنابراین شاخص خطر باید مجموعهای از حجم سفارشهای قطعی، ظرفیت اعتباری فعال، مدت تسویه و پوشش موجودی باشد.
در بازار نهادههای دامی و مواد اولیه غذایی، اثر مالی میتواند با تأخیر به مصرفکننده برسد. کارخانه خوراک دام ممکن است مدتی از موجودی قبلی استفاده کند، ولی اگر هزینه جایگزینی افزایش یابد یا سفارش جدید دیر برسد، هزینه تولید مراحل بعد بالا میرود. در زنجیرههایی که حاشیه سود محدود است، حتی تأخیر متوسط نیز ممکن است بر تصمیم تولیدکننده درباره حجم تولید یا شرایط فروش اثر بگذارد.
سه سناریو برای ماههای آینده
سناریوی نخست، تعیین فهرست قطعی مطالبات و اعلام تقویم پرداخت قابل اجراست. در این حالت حتی اگر همه طلب یکجا تسویه نشود، کاهش عدمقطعیت میتواند به بازشدن خط اعتباری کمک کند. سناریوی دوم، پرداختهای موردی بدون قاعده روشن است؛ برخی شرکتها نجات پیدا میکنند اما بقیه نمیتوانند برای خرید برنامهریزی کنند. سناریوی سوم، تداوم اختلاف و انتقال هزینه تأمین مالی به واردکنندگان است. پیامد آن میتواند کاهش رقابت، تمرکز بیشتر بازار در شرکتهای برخوردار از نقدینگی و افزایش هزینه تأمین باشد.
انتخاب میان این سناریوها در اختیار دولت و دستگاههای مسئول است، ولی هر بنگاه باید اثر هر وضع را بر جریان نقد خود حساب کند. فرض کنید واردکنندهای برای یک محموله ۵۰۰ میلیارد تومان تعهد دارد و هزینه تأمین مالی سالانه مؤثر آن ۳۰ درصد است. تنها شش ماه طولانیترشدن چرخه نقد میتواند بهصورت ساده حدود ۷۵ میلیارد تومان هزینه فرصت یا مالی ایجاد کند؛ این مثال فرضی است و جایگزین محاسبات قراردادی و مرکب شرکت نیست.
برندگان و بازندگان احتمالی
شرکتهای دارای منابع نقدی بزرگ و تنوع تأمینکننده معمولاً توان تحمل تأخیر بیشتری دارند، اما همین مزیت ممکن است تمرکز بازار را افزایش دهد. شرکتهای متوسط که با خط اعتباری بانکی و گردش سریع کار میکنند، بیشتر تحت فشار قرار میگیرند. در سمت مصرفکننده، هر اختلال در رقابت تأمینکنندگان یا افزایش هزینه سرمایه ممکن است بهتدریج قدرت انتخاب را کاهش دهد. برنده واقعی سیاست اقتصادی، شرکتی نیست که زودتر از دیگران به منابع دسترسی یابد؛ نظامی است که تعهدات را قابل پیشبینی و قابل حسابرسی کند.
برنامه عملی برای مدیران زنجیره تأمین
نخست، مطالبات را به چهار دسته تفکیک کنید: تأییدشده با موعد، تأییدشده بدون موعد، مورد اختلاف و فاقد سند کامل. دوم، برای هر دسته ارزش نقدشوندگی و احتمال تأخیر جداگانه برآورد کنید؛ جمع ساده ارقام ترازنامه به معنی پول آماده خرید نیست. سوم، با تأمینکنندگان خارجی درباره سقف اعتبار و تقویم سفارش بر اساس سناریوی محتاطانه مذاکره کنید، نه براساس قول تسویه شفاهی. چهارم، هزینه واقعی نگهداری موجودی و خطر کمبود را کنار هم بگذارید تا واکنش هیجانی به خرید انبوه رخ ندهد.
پنجم، قرارداد بانکی را از نظر جریمه دیرکرد، امکان تمدید، وثیقه و ارتباط آن با مطالبات دولتی با مشاور حقوقی بررسی کنید. ششم، برای هر محموله پرونده دیجیتال منسجم شامل تاریخ تعهد، مدارک ورود، مکاتبات، تأییدها و پرداختها بسازید. هفتم، به خریداران عمده فقط موعدهایی را اعلام کنید که با موجودی و تأمین مالی قابل دفاعاند. در صورت تأخیر غیرقابل کنترل، اطلاعرسانی پیشدستانه بهتر از وعده نامطمئن است.
حمایت مؤثر از تأمین کالاهای اساسی صرفاً به تأمین ارز جدید وابسته نیست؛ به تعیین تکلیف تعهدات قبلی نیز نیاز دارد. اگر بخش خصوصی قرار است در شرایط دشوار امنیت تأمین را حفظ کند، باید بداند دولت در چه تاریخی و با چه سازوکار شفاف تعهد خود را انجام میدهد. در اقتصاد پرنوسان، ارزش یک تقویم معتبر پرداخت شاید از بسیاری از بخشنامههای حمایتی بیشتر باشد؛ چون به شرکت امکان میدهد دوباره خرید کند، قیمت بدهد و تعهدی را بپذیرد که قادر به اجرای آن است.
اعتبار تصویر: IvanStudenov، CC BY-SA 4.0؛ منبع: Wikimedia Commons؛ تغییرات: برش به نسبت ۱۶:۹ و فشردهسازی برای انتشار.

نظرات کاربران
در حال حاضر امکان ثبت دیدگاه در این بخش فعال نیست.