جهش صادرات چین؛ فرصت یا تهدید واردات ایران؟

صادرات چین در اکتبر ۲۰۲۶ با رشد ۳۵٫۲ درصدی نسبت به سال قبل، فراتر از انتظار تحلیلگران افزایش یافته و مازاد تجاری این کشور در ده ماه نخست سال از یک تریلیون دلار عبور کرده است. به گزارش رویترز در سه‌شنبه ۱۰ نوامبر، رشد صادرات محصولات مرتبط با زیرساخت هوش مصنوعی از محرک‌های مهم این جهش بوده؛ صادرات نیمه‌رساناهای چین در ده ماه نخست سال ۱۱۱٫۱ درصد و صادرات کالاهای فناوری پیشرفته ۴۷٫۹ درصد افزایش یافته است. در مقابل، تقاضای داخلی چین همچنان تحت فشار مشکلات بازار مسکن و مصرف ضعیف قرار دارد. این ترکیب برای اقتصاد ایران، به‌ویژه واردکنندگان ماشین‌آلات، تجهیزات الکترونیکی و قطعات صنعتی، هم فرصت دارد و هم ریسک.

رشد صادرات چین را نباید با ارزان شدن قطعی همه کالاهای چینی یکی دانست. در برخی خطوط تولید، افزایش ظرفیت صادراتی و رقابت فروشندگان می‌تواند امکان مذاکره بهتر بر سر قیمت، شرایط پرداخت یا خدمات پس از فروش فراهم کند؛ اما در بازار قطعات پیشرفته‌ای که تقاضای جهانی برای مراکز داده بالاست، فشار تقاضا ممکن است قیمت و زمان تحویل را بالا ببرد. به همین دلیل، یک شرکت ایرانی که هم‌زمان قطعات الکترونیکی عادی و تجهیزات پردازشی پیشرفته می‌خرد، نباید برای هر دو دسته فرض یکسانی درباره روند قیمت داشته باشد.

نکته نخست در تحلیل تجارت چین، تفاوت میان حجم تجارت و قابلیت دسترسی عملیاتی است. محدودیت‌های انتقال وجه، تحریم، بیمه، حمل و خدمات بانکی می‌توانند مانع بهره‌مندی بنگاه ایرانی از قیمت جهانی شوند. کالا ممکن است در فهرست فروشنده چینی ارزان‌تر باشد، اما مجموع هزینه رسیدن آن به کارخانه ایرانی به‌دلیل واسطه‌ها، زمان تحویل و هزینه‌های ریسک افزایش یابد. بنابراین، مقایسه صرف قیمت روی پیش‌فاکتور، تصویری ناقص از سود احتمالی ارائه می‌دهد.

نکته دوم، تمرکز زنجیره تأمین است. اگر یک واحد تولیدی برای قطعه‌ای حساس تنها یک فروشنده خارجی داشته باشد، ارزان‌بودن قیمت آن فروشنده به‌تنهایی مزیت پایدار نیست. تغییر سیاست صادراتی، اولویت دادن تأمین‌کننده به مشتریان بزرگ‌تر یا افزایش ناگهانی تقاضای جهانی می‌تواند تولید را متوقف کند. در بخش‌هایی مانند تجهیزات مخابرات، بردهای الکترونیکی و ماشین‌آلات کنترل‌شونده، دسترسی به قطعه یدکی و نرم‌افزار پشتیبان از قیمت خرید اولیه کم‌اهمیت‌تر نیست.

سومین پیام به تولیدکنندگان ایرانی مربوط می‌شود. افزایش ظرفیت صادرات چین می‌تواند رقابت بر سر قیمت را در بازارهای منطقه دشوارتر کند. شرکتی که کالایی مشابه تولیدکننده چینی عرضه می‌کند، باید به‌جای مسابقه فرساینده قیمت، روی زمان تحویل کوتاه‌تر، خدمات محلی، سفارش‌سازی و تعمیرپذیری تمرکز کند. در بازارهای نزدیک ایران، مزیت جغرافیایی و شناخت مقررات مشتری می‌تواند بخشی از تفاوت مقیاس تولید را جبران کند. اما این مزیت تنها در صورتی واقعی است که کیفیت و خوش‌قولی در تحویل حفظ شود.

برای واردکنندگان نیز بهتر است خریدها به سه گروه تقسیم شوند. نخست، کالاهای استاندارد و چندتأمین‌کننده‌ای که رقابت قیمتی بر آنها حاکم است؛ در این گروه درخواست پیشنهاد از چند فروشنده منطقی است. دوم، قطعات راهبردی با زمان تحویل طولانی که باید حداقل موجودی ایمن و تأمین‌کننده جایگزین برای آنها تعریف شود. سوم، تجهیزات فناوری پیشرفته که علاوه بر قیمت، باید ریسک محدودیت صادرات و خدمات فنی را بررسی کرد. در هر گروه، محاسبه هزینه مالکیت شامل حمل، نصب، تعمیر، توقف احتمالی تولید و تأمین قطعه ضروری است.

سناریوی پیش‌رو به تقاضای جهانی فناوری، سیاست تجاری آمریکا و اروپا و توان مصرف داخلی چین وابسته است. اگر رشد صادرات چین با تشدید موانع تجاری همراه شود، مسیر جریان کالا در جهان ممکن است تغییر کند. برخی بازارها فرصت خرید بیشتری پیدا می‌کنند و برخی با رقابت شدیدتر مواجه می‌شوند. برای ایران، این جابه‌جایی لزوماً سود خالص نیست؛ زیرا کیفیت کانال‌های مالی و لجستیک، تعیین‌کننده میزان استفاده از فرصت خواهد بود.

اقدام پیشنهادی برای مدیران ایرانی، بازنگری فهرست ۲۰ قلم خرید خارجی پرهزینه در هفته جاری است. برای هر قلم، قیمت تحویل‌شده، زمان واقعی تأمین، وابستگی به فروشنده و وجود جایگزین داخلی یا خارجی ثبت شود. بعد از این بررسی، مذاکره برای کاهش قیمت یا تنوع‌بخشی تأمین معنا پیدا می‌کند. پیام خبر چین این نیست که همه واردات را افزایش دهید؛ پیام آن است که ساختار تجارت جهانی با سرعت عوض می‌شود و قرارداد خریدی که پارسال منطقی بود، ممکن است امروز بهترین انتخاب نباشد.

اعتبار تصویر: Reb42، ویکی‌انبار، CC BY 3.0. برش و فشرده‌سازی تصویر.