آغاز COP31 در آنتالیا؛ قواعد سبز چگونه به صادرات می‌رسند؟

از نهم تا بیستم نوامبر ۲۰۲۶ قرار است آنتالیای ترکیه میزبان سی‌ویکمین کنفرانس تغییر اقلیم سازمان ملل، COP31، باشد. برنامه اعلام‌شده توسط برنامه محیط زیست سازمان ملل شامل گفت‌وگوهای دولت‌ها، شرکت‌ها و نهادهای مدنی درباره اجرای تعهدهای اقلیمی است. برگزاری نشست به معنای تصویب قطعی یک مقررات تازه تجاری در روز نخست نیست؛ بااین‌حال برای صادرکنندگان ایرانی، موضوع سنجش مصرف انرژی و ردپای کربن از هم‌اکنون بخشی از رقابت در بازارهای صنعتی محسوب می‌شود.

کانال نخست اثر، خواسته مشتری خارجی است. خریدار بین‌المللی ممکن است پیش از سفارش مواد معدنی، فلز، محصول پتروشیمی یا کالای مصرفی، اطلاعاتی درباره انرژی مصرف‌شده، مسیر تأمین مواد اولیه و اسناد محیط‌زیستی مطالبه کند. همه بازارها الزامات یکسان ندارند و نباید مقررات یک منطقه را به همه کشورها تعمیم داد. اما نبود داده معتبر می‌تواند حتی پیش از الزام قانونی، مانع ورود به زنجیره تأمین برخی مشتریان شود.

کانال دوم، هزینه سرمایه‌گذاری و فناوری است. تجهیز کارخانه به ابزار اندازه‌گیری دقیق، بازیافت گرما یا بهبود بهره‌وری انرژی ممکن است سرمایه اولیه بخواهد. مدیر باید این سرمایه را با صرفه‌جویی واقعی سوخت، کاهش ضایعات و حفظ امکان صادرات مقایسه کند. هزینه‌کرد صرفاً برای ظاهر سبز برند، بدون خط مبنای مصرف و شاخص نتیجه، ارزش اقتصادی قابل دفاعی ندارد.

کانال سوم به صادرات خدمات مرتبط است. شرکت‌های اندازه‌گیری، ممیزی داده، بهینه‌سازی انرژی و نرم‌افزارهای پایش می‌توانند در صورت داشتن صلاحیت و استاندارد معتبر از افزایش تقاضا بهره ببرند. بااین‌حال واژه‌هایی مانند «کربن‌خنثی» و «کاملاً سبز» تعهد ارتباطی جدی ایجاد می‌کنند. ادعایی که نتوان آن را با روش حسابرسی روشن پشتیبانی کرد، ریسک حقوقی و reputational برای صادرکننده خواهد داشت.

بخش قابل توجهی از صنایع ایران علاوه بر بازار صادراتی، با چالش پایداری انرژی در داخل روبه‌رو هستند. بهبود بهره‌وری در این شرایط فقط اقدامی محیط‌زیستی نیست؛ می‌تواند احتمال توقف تولید و هزینه هر واحد محصول را کاهش دهد. این پیوند اقتصادی، بهترین نقطه آغاز برای مدیرانی است که هنوز برای پروژه بزرگ کاهش کربن بودجه ندارند.

برای دوشنبه پیشنهاد می‌شود واحد تولید و بازرگانی یک صفحه مشترک بسازند: برای هر محصول صادراتی، مصرف انرژی به ازای واحد، منبع داده، خواسته احتمالی مشتری و امکان کاهش مصرف در کوتاه‌مدت ثبت شود. فهرست باید تفاوت داده واقعی، برآورد و هدف آینده را آشکار کند. آنچه اندازه‌گیری نشده نباید به‌عنوان عملکرد قطعی معرفی شود.

آغاز COP31 رویدادی برای رصد سیاست آینده است، نه توجیه تصمیم شتاب‌زده. شرکت ایرانی اگر از امروز اندازه‌گیری دقیق‌تر و شفافیت در ادعا را آغاز کند، فارغ از نتیجه مذاکرات، در کنترل هزینه و مذاکره با خریدار مزیت خواهد داشت.