سه شنبه, 09 شهریور 1395 - 15:38

در نسبت امروز زراعت و محیط زیست

به ترتیب زراعت به عنوان یکی از مهم ترین حوزه‏های کشاورزی نقش مهمی در شکل‏گیری تمدن بشری و نیز  تامین امنیت غذایی داشته است. براساس مهم ترین گام در تشکیل شهرها و تمدن،   گذار از انسان شکارچی- جمع‏ آوری‏ کننده غذا به انسان یک جانشین بوده است و این یکجانشینی و توقف کوچ ‏نشینی تا حد زیادی مرهون دانش زراعت و توانایی انسان در برداشت و در ادامه تاریخ، کاشت و داشت گیاهان بوده است که از آن با نام زراعت یاد می کنیم.

در طول تاریخ، زراعت همواره نقش کلیدی خود را حفظ کرده است و مستندات و شواهد تاریخی متعددی حاکی از این ادعاست که زوال و فرو کاست بسیاری از تمدن‏ها از زوال زراعت و منابع پایه تولید این تمدن‏ها آغاز شده است. این شواهد را می‏توان در منابع تاریخی مربوط به ظهور و افول تمدن‏هایی همچون میان‏رودان (بین‏النهرین) در خاورمیانه، آزتک‏ها و مایاها در آمریکای لاتین و جزایر ایستر در اروپا پیگیری کرد.

همین نکته کلیدی مشخص‏ کننده  نسبت زراعت و محیط زیست است: زراعت در شکل مناسب و بهینه  خود عامل ایجاد تمدن، دوام و قوام آن و در شکل نامناسب و ناپایدار خود موجب افول آن است. در طول تاریخ هر جا زراعت با محیط زیست رابطه‏ای مبتنی بر ظرفیت محیطی و رعایت اصول اکولوژیک حاکم بر محیط داشته است موفق بوده است و هر جا این اصول مورد بی‏ توجهی و غفلت قرار گرفته است زراعت نیز با ناکامی همراه بوده است. رابطه زراعت و محیط زیست رابطه‏ای دوطرفه است: هر دو بر هم تاثیر می‏گذراند و از یکدیگر تاثیر می‏گیرند و پایداری زراعت و محیط زیست منوط به پایداری این رابطه دوطرفه است.

وضعیت امروز زراعت و محیط زیست در ایران بهترین گواه این نگره است: بهره‏برداری ناپایدار و نتیجه‏ محور زراعت از منابع محیطی طی چند دهه گذشته در کشور ضمن ایجاد چالش‏های جدی برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار به عنوان مهم ترین رسالت کشاورزی و زراعت، آسیب‏ هایی جدی به محیط زیست نیز وارد ساخته است: نگاهی گذرا به وضعیت منابع آب، خاک و تنوع زیستی کشور به خوبی روشن می کند بی‏توجهی به اصول پایداری در تولید محصولات زراعی موجب زیان هر دو بخش زراعت و محیط زیست شده است.

این امر به معنی ناکام تلقی کردن بخش زراعت کشور نیست؛ آمارها مبین این امر است که اتفاقا بخش زراعت در مقایسه با بسیاری از بخش‏های دیگر کشور طی سال های اخیر توفیقات قابل‏ توجهی داشته است، اما برای پایداری و دوام این دستاوردها ضروری است که رعایت اصول اکولوژیک تولید و توجه به ظرفیت و توانمندی محیط زیست مورد توجه جدی‏ تر قرار بگیرد.

برهمین اساس می‏توان کشاورزی اکولوژیک را فصل مشترک عملیاتی زراعت و محیط زیست دانست: طبق تعریف، کشاورزی اکولوِژیک عبارت است از تولید محصولات کشاورزی با توجه به اصول حاکم بر اکوسیستم‏ های طبیعی، کمینه ‏سازی دست‏وری و بهره‏ گیری از عوامل برون‏ مزرعه ‏ای و بیشینه ‏سازی استفاده از ظرفیت‏های درونی سیستم تولید.

می‏توان کشاورزی اکولوژیک را معادل عملی اقتصاد مقاومتی در کشاورزی نوین دانست: توجه به ظرفیت‏های درونی برای تولید بهینه برون‏داد (عملکرد)، مفهومی که به‏ طور جدی مورد توجه و تاکید سیاست گذاران کشور و راهبرد اساسی دستیابی به توسعه پایدار قلمداد می شود.

انجمن زراعت و اصلاح نباتات ایران همواره پیشرو زراعت نوین و دانش‏بنیان بوده است و طی دوره فعالیت درخشان خود همواره پرچمدار نگاه جدی، دقیق و فنی به زراعت کشور بوده است. ضرورت‏های امروز کشور و چشم‏انداز فردای آن به ما توجه بیشتر به تعامل و هم ‏افزایی زراعت و محیط زیست را برای دستیابی به امنیت غذایی پایدار یادآوری می کند.

پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی و انجمن علمی کشاورزی بوم‏ شناختی ایران همواره به عنوان یکی از پشتیبانان علمی و اجرایی انجمن زراعت و اصلاح نباتات یاری گر انجمن در دستیابی به اهداف پیش‏گفته بوده است و افزوده شدن حوزه‏های کشاورزی اکولوژیک و کشاورزی ارگانیک در سرفصل موضوعات مقالات کنگره موید همین امر است و اکنون نیز برای انجمن زراعت و اصلاح نباتات ایران آرزوی توفیق در برگزاری کنگره پیش‏رو را دارد.

رئیس و معاون پژوهشکده علوم محیطی دانشگاه شهید بهشتی

رئیس و دبیر انجمن علمی کشاورزی بوم‏شناختی ایران

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید



عضویت در خبرنامه فرصت امروز

با عضویت در این خبرنامه از آخرین مطالب روزنامه مطلع خواهید شد.

Please wait

با ما در ارتباط باشید

روابط عمومی : 88938410-021

[email protected]

شبکه های اجتماعی فرصت امروز